Jak BPA i BPS wywołują choroby

BPA i BPS a zdrowie

W skrócie

  • BPA i BPS to substancje chemiczne zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego, odpowiedzialne za zmiany strukturalne w mózgu, nadciśnienie, cukrzycę i przedwczesny poród. Badania wykazują, że obie te substancje są w stanie przenikać przez barierę łożyska
  • Substancje chemiczne stosowane w zastępstwie BPA niosą takie same zagrożenia dla zdrowia, gdyż są to substancje prawie identyczne, których stosowanie zwiększa koszty opieki zdrowotnej i odsetek osób otyłych
Rozmiar tekstu:

Według dr Mercoli

Ledwie zdaliśmy sobie sprawę z tego, jak niebezpieczny dla zdrowia może być bisfenol A (BPA), coraz liczniejsze badania dowodzą, że zarówno BPA, jak i jego substytuty chemiczne są w stanie przekraczać barierę łożyska, zwiększając toksyczne obciążenie rozwijającego się płodu. W krwi pępowinowej noworodków wykryto ponad 200 różnych substancji chemicznych.

Stworzony w roku 1891 przez rosyjskiego chemika bisfenol A nie był stosowany do wytwarzania produktów aż do lat pięćdziesiątych XX wieku, kiedy to zaczęto stosować go do produkcji mocnych, przeźroczystych tworzyw sztucznych. Mimo silnych dowodów naukowych, że BPA wywiera negatywny wpływ na zdrowie, wartość tej branży produkcji w 2013 roku była szacowana na ponad 13 miliardów dolarów, a do roku 2020 najprawdopodobniej osiągnie 20 miliardów dolarów.

Obecnie BPA można znaleźć w niezliczonej ilości produktów do pielęgnacji ciała i wyrobów z tworzyw sztucznych, od puszek na produkty spożywcze po plastikowe opakowania, butelki na wodę, a nawet paragony kasowe. Mimo że Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) twierdzi, że BPA jest bezpieczny dla ludzi, to został on zakazany do produkcji kubeczków i innych produktów dla niemowląt.

Niestety chemiczne substytuty bisfenolu A wykorzystywane, aby zwiększyć wytrzymałość i odporność tworzyw sztucznych prawdopodobnie nie są bezpieczniejsze niż sam BPA, ponieważ są one związkami chemicznymi niemal z nim identycznymi.

Bisfenol A i S przenika do łożyska powodując zagrożenie dla nienarodzonego dziecka

W 2010 roku badacze odkryli, że BPA przenika do łożyska. Ale co ważniejsze, odkryli też, że aktywna forma BPA pozostaje aktywna u rozwijającego się płodu, podczas gdy jego forma nieaktywna może być przekształcana w formę aktywną, co oznacza, że ekspozycja na tę substancję u nienarodzonych jeszcze dzieci jest większa niż pierwotnie przewidywano.

W odpowiedzi na trend w kierunku usuwania bisfenolu A z licznych produktów, producenci zaczęli stosować zamiast niego bisfenol S (BPS) oraz bisfenol F (BPF). Te substancje zastępcze są hormonalnie aktywne w taki sam sposób jak bisfenol A i dlatego wywołują silne zaburzenia hormonalne. Obydwie wykazują szkodliwe skutki dla fizjologii ludzi i szczurów.

Naukowcy z Kanady i Chin wykazali obecnie to, w co od dawna wierzyli ekolodzy – że BPS i BPA mogą przenikać do łożyska, wpływając na wzrost i rozwój niemowlęcia przed jego narodzeniem. BPS został już wykryty w próbkach moczu ponad 80% niemowląt w Chinach, USA i sześciu innych krajach azjatyckich.

Wcześniejsze badania wykazywały różnice behawioralne u matek gryzoni mających styczność z BPS w okresie ciąży oraz u ich żeńskich potomków.

W najnowszym badaniu mierzono poziom BPS i BPA w 61 parach próbek krwi matek i krwi pępowinowej i znaleziono "pierwszy dowód na to, że BPS przenika do ludzkiego łożyska". Metabolity BPA w krwi pępowinowej były również wyższe niż te znalezione w krwi matek.

Na czym polegają zaburzenia hormonalne

Metabolity BPA być może nie wykazują tak silnej estrogennej aktywności chemicznej jak sam BPA, lecz nie można też przyjąć, że są one biologicznie nieaktywne. W kilku badaniach zidentyfikowano różne rodzaje aktywności biologicznej między hodowanymi komórkami a jednym metabolitem BPA, a całkowity BPA jest znanym czynnikiem wywołującym zaburzenia hormonalne.

Ze względu na jego wszechobecność i liczne drogi oddziaływania na komórki ludzkie, BPA stanowi złożone zagrożenie dla zdrowia ludzkiego. Ekspozycja na BPA u gryzoni w okresie okołoporodowym, czyli na kilka tygodni przed i po urodzeniu, miała istotny wpływ na neuroendokrynologiczne reakcje stresowe.

Naukowcy teoretyzują, że taka ekspozycja może wiązać się z rozwojem zaburzeń związanych ze stresem w późniejszym okresie życia. Czynniki zaburzające funkcjonowanie układu endokrynologicznego działają poprzez naśladowanie lub częściowe naśladowanie hormonów, które występują naturalnie w organizmie człowieka. Może to powodować nadmierną stymulację hormonalną.

Niektóre z tych czynników ingerują lub blokują sposób tworzenia lub kontrolowania ilości hormonów. Takie zaburzenia układu hormonalnego mogą powodować ujemne skutki dla rozwoju niemowlęcia oraz dla układu rozrodczego, neurologicznego i odpornościowego u dzieci i dorosłych.

Istnieje szeroki zakres substancji i związków chemicznych, które mogą powodować zaburzenia endokrynologiczne, a bisfenol jest tylko jedną z nich.

Pestycydy, leki farmaceutyczne, związki dioksopodobne i bifenyle polichlorowane to tylko niektóre z substancji powodujące zaburzenia hormonalne i mające ogólnie niekorzystny wpływ na zdrowie, a znajdują się one w licznych produktach, wodzie i żywności.

Zwiększone długookresowe ryzyko chorób

Mimo że narażenie na BPA w okresie prenatalnym i okresie niemowlęctwa może mieć najgorsze następstwa, to nastolatki i osoby dorosłe są także narażone na ryzyko wystąpienia zaburzeń hormonalnych i późniejszych problemów zdrowotnych.

Niedawne badanie wpływu kosztów opieki zdrowotnej w Europie wykazało, że substancje chemiczne zaburzające funkcjonowanie układu endokrynalnego przyczyniają się do rozwoju chorób i problemów ze zdrowiem.

Ponieważ układ hormonalny ma zasadnicze znaczenie dla regulacji nastroju, wzrostu i rozwoju, funkcjonowania tkanek, metabolizmu, a także dla czynności seksualnych i procesów reprodukcyjnych, nie powinno być zaskakujące, a BPA i jego substytuty wpływają na różne problemy ze zdrowiem, takie jak:

Strukturalne uszkodzenia mózgu; nadaktywność, zwiększona agresywność i zaburzenia uczenia się

Przedwczesne dojrzewanie, stymulacja rozwoju gruczołu sutkowego, zaburzenia cyklu rozrodczego, toksyczność jajników i niepłodność

Rak piersi

Wysokie ciśnienie krwi i choroby serca

Zwiększone tworzenie się tłuszczu i ryzyko otyłości

Powiększenie prostaty, niewystarczająca produkcja plemników, spodziectwo (deformacja penisa), zaburzenia erekcji i stymulacja komórek raka prostaty

Zmiany w funkcjonowaniu układu immunologicznego

Przedwczesny poród

Cukrzyca

Ograniczona skuteczność leczenia chemioterapią

BPA i jego substytuty zwiększają ryzyko otyłości i cukrzycy

Ponieważ otyłość jest głównym czynnikiem rozwoju wielu problemów zdrowotnych wymienionych powyżej, należy zauważyć, że prawie 67% kobiet i 75% mężczyzn ma obecnie nadwagę lub otyłość. Te liczby wciąż rosną, co stanowi znaczne zagrożenie dla zdrowia publicznego.

Chociaż często sprawę się upraszcza i przypisuje się winę za zwiększony obwód talii jednemu lub dwóm czynnikom, to należy pamiętać, że metabolizm i kontrola wagi są sprawą bardzo złożoną i zależą od różnych czynników. Niedawno przeprowadzone badanie wykazało, że aby zachować tę sama masę ciała w roku 2006 co w roku 1988 należałoby jeść mniej i ćwiczyć więcej.

Logicznym jest więc wniosek, że jakiś czynnik środowiskowy rozpowszechniony po roku 1988 wpływa na nasz metabolizm. Badania przeprowadzone przez Health Canada wykazały, że organizm ludzki nie potrafi bezpiecznie metabolizować i wydalać BPA, ale przekształca go w coś, co przyczynia się do produkcji komórek tłuszczowych. Potwierdziło to wyniki wielu wcześniejszych badań łączących BPA z podwyższonym ryzykiem otyłości.

Jedno z badań wykazało również, że BPA nie tylko zwiększa liczbę komórek tłuszczowych, które różnią się od preadipocytów (komórek przedtłuszczowych), ale także zwiększa ilość tłuszczu wewnątrz komórek.

Ostatnie badania wykazują, że BPS – substancja prawie identyczna z BPA – ma te same cechy. Co ciekawe, w badaniu tym wszystkie komórki wystawione na działanie BPS wytwarzały tłuszcz, ale komórki z najmniejszą i największą ekspozycją na tę substancję wykazywały większe ilości tłuszczu niż komórki z umiarkowaną ekspozycją. Główna autorka najnowszego badania nad BPS, dr Ella Atlas z Health Canada, tak skomentowała te wyniki:

"Nasze badania wskazują, że BPS i BPA wywierają bardzo podobne działanie na komórki tłuszczowe i ich metabolizm. Jest to pierwsze badanie, które wykazało, że ekspozycja na BPS może powodować powstawanie ludzkich komórek tłuszczowych.

Ponieważ BPS jest jedną z substancji chemicznych używanych zamiast BPA w produktach dla konsumentów, które są sprzedawane jako niezawierające BPA, to ważne jest, aby zbadać, czy BPS także działa jako substancja powodująca zaburzenia endokrynologiczne. To badanie wykazało, że BPS i BPA mają podobne skutki, jeżeli chodzi o tworzenie się komórek tłuszczowych, gromadzenie lipidów i ekspresję genów ważnych dla metabolizmu lipidów."

Czy oznaczenie "nie zawiera BPA" coś daje?

Obawy o skutki zdrowotne BPA spowodowały, że wielu konsumentów zaczęło poszukiwać produktów, które nie zawierają BPA. Badania wskazują jednak, że substytuty BPA stosowane w celu zwiększenia wytrzymałości tworzyw sztucznych również wpływają niekorzystnie na układ hormonalny i stwarzają zagrożenie dla zdrowia publicznego. W badaniu oceniającym zagrożenia wynikające ze stosowania zarówno BPS, jak i drugorzędnego substytutu BPF, naukowcy stwierdzili, że są one równie aktywne hormonalnie jak BPA.

Struktura tych trzech substancji chemicznych jest bardzo podobna, dają one taką samą stabilność tworzywom sztucznym i powodują podobne zagrożenia dla zdrowia ludzi. Autorka badania, dr Johanna Rochester, badaczka z instytutu badawczego The Endocrine Disruption Exchange, komentuje:

"Zgodnie z całkiem sporą literaturą na temat tych dwóch substytutów, są one hormonalnie aktywne w sposób podobny do BPA – uruchamiają podobne mechanizmy i działają z podobną siłą."

Odkryto, że produkty oznaczone jako "nie zawierające BPA" także wydzielają substancje chemiczne o działaniu estrogennym. W pewnym badaniu testowano plastiki oznaczone jako "nie zawierające BPA" i inne plastiki. Poddano je działaniu mikrofal, promieni ultrafioletowych i innych typowych stresorów. Prawie wszystkie dostępne na rynku produkty, które zostały przetestowane uwalniają substancje chemiczne o działaniu estrogennym, w tym także te, które oznaczono jako "nie zawierające BPA".

Naukowcy wyraźnie sugerują, że producenci mają obecnie możliwość produkowania tworzyw sztucznych bez związków czynnych estrogennie, a jednocześnie w sposób opłacalny, co znacznie zmniejszyłoby ryzyko dla zdrowia publicznego. Dlaczego więc tego nie robią?

Podejmij następujące kroki, aby uniknąć ryzyka zawiązanego z BPA

Jedz świeże produkty spożywcze

Przetworzona i paczkowana żywność to główne źródło BPA i ftalanów – największym zagrożeniem są puszki, ale również żywność pakowana w plastikową folię. Najlepszym wyborem jest zawsze świeże jedzenie.

Kupuj i używaj pojemniki szklane

Wybieraj produkty, które są w szklanych słoikach lub butelkach, a nie opakowaniach plastikowych lub puszkach. Przechowuj jedzenie i napoje w pojemnikach szklanych i używaj pojemników ze szkła do podgrzewania jedzenia w kuchence mikrofalowej, ponieważ ciepło zwiększa uwalnianie substancji chemicznych z tworzywa sztucznego. Pamiętaj, że nawet plastyki nie zawierające BPA zazwyczaj uwalniają inne substancje wywołujące zaburzenia hormonalne, które są równie groźne jak BPA.

Używaj butelek szklanych dla niemowląt. Nigdy nie pij kawy lub herbaty z plastikowego kubka i wymień wszystkie plastikowe kubki na szklane. Unikaj naczyń plastikowych i nie używaj wody pitnej pakowanej w plastik. Filtruj swoją wodę i przechowuj ją w szklanych pojemnikach. Nie używaj plastikowych toreb na zakupy. Zabieraj do sklepu swoją własną torbę wielokrotnego użytku, wykonaną z płótna lub tkaniny.

Unikaj plastikowych opakowań

Jeśli używasz ich do przykrywania szklanych pojemników, nie pozwól, aby dotykały żywności i nie używaj ich w kuchence mikrofalowej.

Bądź ostrożny z paragonami z kasy

Jeśli regularnie robisz zakupy w jednym ze sklepów, zachęć jego kierownictwo do przejścia na paragony nie zawierające BPA. Robię zakupy spożywcze w Publix, a kiedy zadzwoniłem do nich z zapytaniem o paragony, okazało się, że już używają tych bez BPA. Niemniej jednak, należy ograniczyć swój kontakt z tego typu paragonami.

Wybieraj produkty rolnictwa ekologicznego bez GMO

Szukaj produktów, które są przyjazne dla środowiska, dla zwierząt, produkowane metodami ekologicznymi, mające odpowiednie certyfikaty i bez GMO. Odnosi się to do wszystkiego, od produktów spożywczych i pielęgnacyjnych po materiały budowlane, dywany, farby, rzeczy dla niemowląt, meble, materace i inne.

Przy okazji remontu domu lub mieszkania szukaj produktów przyjaznych dla środowiska i nietoksycznych dla ludzi, zamiast zwykłych farb i wykładzin podłogowych z winylu, który jest kolejnym źródłem ftalanów. Wymień zasłonę prysznicową z winylu na zasłonę z tkaniny. Nie używaj nieprzywierających naczyń do gotowania i smażenia.

Ostrożnie wybieraj zabawki dla dzieci

Wybieraj zabawki wykonane z naturalnych materiałów, aby uniknąć plastikowych chemikaliów, takich jak ftalany i BPA/BPS, szczególnie jeśli kupujesz zabawki dla dziecka, które może je wkładać do buzi lub gryźć.

Karm swoje dziecko piersią przez co najmniej rok

Jeśli to możliwe, karm swoje dziecko wyłącznie piersią przez co najmniej rok (dzięki temu unikniesz narażania dziecka na ftalany znajdujące się w opakowaniach produktów dla niemowląt i plastikowych butelkach/smoczkach). Karmienie piersią ma także dodatkowe korzyści dla dziecka.

Unikaj sztucznych produktów czyszczących

Używaj naturalnych środków czyszczących lub przygotowuj je samodzielnie. Większość przedmiotów w domu można wyczyścić za pomocą zwykłego octu i sody. Istnieją także alternatywy dla chusteczek zapachowych do suszarek i zmiękczaczy do tkanin.

Używaj ekologicznych artykułów toaletowych

Przerzuć się na ekologiczne artykuły toaletowe takie jak szampon, pasta do zębów, antyperspiranty i kosmetyki. W bazie danych EWG's Skin Deep można znaleźć produkty do pielęgnacji ciała, które są wolne od ftalanów i innych potencjalnie niebezpiecznych chemikaliów.

Uważnie wybieraj środki higieniczne dla kobiet

Zastąp środki higieniczne dla kobiet (takie jak tampony i podpaski higieniczne) oraz produkty do nietrzymania moczu bezpieczniejszymi alternatywami. Chociaż większość produktów w środkach higienicznych dla kobiet nie jest ujawniana, badania sugerują, że mogą one zawierać dioksyny i dodatki petrochemiczne.

Wybieraj produkty bezzapachowe

Szukaj produktów bezzapachowych; ftalany są często stosowane w celu utrzymania zapachu produktu przez dłuższy czas. Sztuczne zapachy mogą także zawierać dziesiątki potencjalnie toksycznych substancji chemicznych. Z tego samego powodu unikaj zmiękczaczy do tkanin, chusteczek do suszarek, odświeżaczy powietrza i świec zapachowych.

Przebadaj swoją wodę z kranu

Sprawdź wodę w swoim kranie pod względem zawartych w niej zanieczyszczeń i w razie potrzeby filtruj ją. Warto też używać alternatyw dla rur z PVC dostarczających wodę.

Nie pij wody z węża

Naucz dzieci, aby nie piły wody z węża ogrodowego, który podobnie jak wiele innych tworzyw sztucznych zawiera ftalany.

Porozmawiaj z dentystą

Dowiedz się, czy Twój dentysta stosuje wypełnienia dentystyczne, które nie zawierają BPA, BPS i BPF.

+ Źródła i odniesienia