Kwercetyna zmniejsza ryzyko infekcji wirusowych

Źródła kwercetyny

W skrócie

  • Kwercetyna ma silne działanie przeciwwirusowe, dzięki czemu hamuje kilka szczepów wirusa grypy, wirusy zapalenia wątroby typu B i C oraz inne wirusy
  • Zwalcza również stany zapalne. Ponadto wykazano, że obniża ciśnienie krwi u osób z nadciśnieniem tętniczym stopnia 1 i może pomóc w regresji guzów nowotworowych
  • Kwercetyna zmniejsza ryzyko przeziębienia i grypy oraz poprawia sprawność umysłową po ekstremalnym stresie fizycznym, który w przeciwnym razie może osłabić funkcje odpornościowe i zwiększyć podatność na infekcje
  • Kwercetyna stabilizuje komórki tuczne, działa cytoprotekcyjnie w przewodzie pokarmowym i w bezpośredni sposób reguluje podstawowe funkcje komórek odpornościowych
  • Kwercetyna w postaci suplementu jest stosowana w celu zmniejszenia otyłości, cukrzycy typu 2, zaburzeń krążenia, przewlekłego stanu zapalnego, kataru siennego i zaburzeń nastroju
Rozmiar tekstu:

Według dr. Mercoli

Układ odpornościowy stanowi pierwszą linię obrony przed infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi, więc najskuteczniejszym sposobem zapobiegania chorobom zakaźnym jest utrzymanie silnej funkcji odpornościowej. Podstawą tego jest dieta i inne czynniki stylu życia, jednak niektóre suplementy również mogą być pomocne.

Jednym z takich suplementów jest kwercetyna – flawonol przeciwutleniający występujący naturalnie m.in. w jabłkach, śliwkach, czerwonych winogronach, zielonej herbacie, kwiatach czarnego bzu i cebuli.

Kwercetyna jest jednym ze związków o szerokim zakresie korzyści, dzięki czemu jest przydatna w leczeniu różnych schorzeń. Prawdopodobnie najbardziej jest znana z silnego działania przeciwutleniającego i przeciwwirusowego. Ekstrakt z czarnego bzu, który jest bogaty w kwercetynę, jest również tradycyjnym środkiem stosowanym w celu zwiększenia odporności.

Kwercetyna w postaci suplementu jest stosowana do łagodzenia otyłości, cukrzycy typu 2, zaburzeń krążenia, przewlekłego stanu zapalnego, kataru siennego i zaburzeń nastroju. W kilku badaniach podkreślono również zdolność kwercetyny do zapobiegania przeziębieniu i grypie.

Działanie przeciwwirusowe kwercetyny wydaje się głównym przedmiotem wielu badań. Istnieją również inne, mniej znane zastosowania tego suplementu, w tym kontrola ciśnienia krwi i regresja guzów nowotworowych.

Kwercetyna może obniżać ciśnienie krwi

Istnieją dowody sugerujące, że kwercetyna jest korzystna dla serca i może pomóc obniżyć ciśnienie krwi u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym 1 stopnia. Jak zauważono w jednym z badań opublikowanym w 2007 roku:

„Badania epidemiologiczne pokazują, że kwercetyna… wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu… Mężczyźni i kobiety z podwyższonym ciśnieniem i nadciśnieniem tętniczym 1 stopnia zostali włączeni do randomizowanego, podwójnie zaślepionego, kontrolowanego placebo badania krzyżowego w celu przetestowania skuteczności 730 mg kwercetyny podawanej raz dziennie przez 28 dni w porównaniu do placebo.

Ciśnienie krwi w momencie włączenia pacjentów do badania wynosiło... 148 +/- 2 na 96 +/- 1 u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym 1 stopnia… U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym 1 stopnia leczonych kwercetyną zaobserwowano zmniejszenie skurczowego ciśnienia tętniczego (-7+/- 2 mm Hg), rozkurczowego (-5 +/- 2 mm Hg) i średniego ciśnienia tętniczego (-5 +/- 2 mm Hg)… Powyższe dane są pierwszymi, które pokazują, że suplementacja kwercetyną obniża ciśnienie krwi u pacjentów z nadciśnieniem”.

Kwercetyna może powodować regresję guzów nowotworowych

Inne badanie, opublikowane w 2016 roku w Scientific Reports wykazało, że kwercetyna ma zdolność wyzwalania regresji guzów nowotworowych poprzez interakcję z DNA i aktywację mitochondrialnego szlaku apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci uszkodzonych komórek. Jak zauważono w streszczeniu tego badania:

„…kwercetyna indukowała cytotoksyczność w komórkach białaczkowych w sposób zależny od dawki… oprócz komórek białaczkowych, kwercetyna indukowała również cytotoksyczność w komórkach raka piersi, a jej wpływ na normalne komórki był ograniczony lub żaden.

Ponadto kwercetyna spowodowała zatrzymanie fazy S podczas progresji cyklu komórkowego w testowanych komórkach rakowych… Co ważne, podawanie kwercetyny prowadziło do około 5-krotnego wydłużenia życia myszy mających nowotwory w porównaniu z grupą kontrolną placebo.

Ponadto odkryliśmy, że kwercetyna oddziałuje bezpośrednio z DNA i może być jednym z mechanizmów indukowania apoptozy zarówno w liniach komórek rakowych, jak i tkankach nowotworowych poprzez aktywację wewnętrznego szlaku. Dlatego nasze dane sugerują, że kwercetyna powinna być dalej badana pod kątem jej potencjalnego zastosowania w leczeniu raka i w terapii skojarzonej”.

W jaki sposób kwercetyna zwalcza stany zapalne i zwiększa odporność?

Jak wspomniano, kwercetyna jest najbardziej znana ze zwiększania odporności i zwalczania stanów zapalnych. Jak zauważono w badaniu opublikowanym w 2016 roku w czasopiśmie Nutrients, mechanizmy działania obejmują (ale nie wyłącznie) zmniejszanie:

Produkcji czynnika martwicy nowotworów α (TNF-α) indukowanego przez lipopolisacharydy (LPS) w makrofagach (TNF-α jest cytokiną biorącą udział w ogólnoustrojowym zapaleniu, wydzielaną przez aktywowane makrofagi – rodzaj komórek odpornościowych, które trawią obce substancje, drobnoustroje i inne szkodliwe substancje lub uszkodzone elementy komórkowe)

Poziomu indukowanego przez LPS mRNA dla TNF-α i interleukiny (IL)-1α w komórkach glejowych, co skutkuje „zmniejszoną apoptozą komórek neuronalnych”

Produkcji enzymów wywołujących stany zapalne

Napływu wapnia do komórki, co z kolei hamuje:

Uwalnianie cytokin prozapalnych

Uwalnianie histaminy i serotoniny z jelitowych komórek tucznych

Według tego artykułu, kwercetyna stabilizuje również komórki tuczne, ma działanie cytoprotekcyjne w przewodzie pokarmowym oraz „bezpośrednio reguluje podstawowe funkcje komórek odpornościowych”, co pozwala jej „hamować” ogromną liczbę celów molekularnych w stężeniu mikromolarnym poprzez regulację albo hamowanie wielu szlaków i funkcji zapalnych”.

Poniższy rysunek z czasopisma Nutrients pokazuje wiele możliwych ścieżek, poprzez które kwercetyna hamuje stany zapalne i wzmacnia funkcje odpornościowe. Tabela 1 podsumowuje pierwotny wpływ kwercetyny na zapalenie i funkcję immunologiczną w zależności od linii komórkowej zastosowanej w badaniu.

Właściwości prozdrowotne kwercetyny

W badaniach przeprowadzonych na modelach zwierzęcych wykazano, że kwercetyna:

  • Łagodzi reakcję zapalną wywołaną przez karageninę – popularny dodatek do żywności
  • Zmniejsza produkcję TNF-α w trzewnej tkance tłuszczowej (tłuszcz w jamie brzusznej, który zwiększa ryzyko powikłań zdrowotnych, takich jak cukrzyca typu 2 i choroby serca)
  • Zmniejsza objawy kliniczne zapalenia stawów
  • Poprawia regenerację funkcji motorycznych po urazie rdzenia kręgowego (według badania: „dootrzewnowe podanie kwercetyny w dawkach 5-100 mikromoli/kg masy ciała spowodowało, że połowa lub więcej zwierząt była w stanie chodzić… Zdolność do wspierania powrotu do zdrowia po uszkodzeniu rdzenia kręgowego wydaje się być wysoce zależna od dawki i częstotliwości dawkowania”.

W badaniach z udziałem pacjentów wykazano, że kwercetyna:

  • Zmniejsza całkowitą liczbę dni chorobowych i nasilenie objawów związanych z zakażeniem górnych dróg oddechowych (URTI) u osób sprawnych fizycznie w wieku powyżej 40 lat (dawkowanie: 500 lub 1000 mg/dzień przez 12 tygodni)
  • Znacząco zmniejsza ryzyko chorób, stanów zapalnych i stresu oksydacyjnego po intensywnych ćwiczeniach
  • Poprawia wrodzone funkcje odpornościowe u sportowców zestresowanych wysiłkiem fizycznym
  • Łagodzi choroby wirusowe i poprawia sprawność umysłową po ekstremalnym stresie fizycznym, który w przeciwnym razie mógłby osłabić funkcje odpornościowe (w jednym badaniu, 45% osób w grupie placebo zachorowało na przeziębienie lub grypę po intensywnej trzydniowej sesji ćwiczeń, w porównaniu z zaledwie 5% osób w grupie leczonej, która otrzymała 1000 miligramów kwercetyny w połączeniu z witaminą C i niacyną w celu poprawy wchłaniania)
  • Chroni przed zagranicznym spektrum patogenów, w tym rinowirusami, adenowirusami i koronawirusami.

Kwercetyna jest silnym lekiem przeciwwirusowym

Rzeczywiście, kilka badań potwierdziło skuteczność kwercetyny w leczeniu szeregu infekcji wirusowych. Poniżej wymieniam niektóre z nich. Podsumowując, silne przeciwwirusowe właściwości kwercetyny można przypisać trzem głównym mechanizmom działania:

  1. Hamowaniu zdolności wirusa do infekowania komórek
  2. Hamowaniu replikacji już zainfekowanych komórek
  3. Zmniejszeniu odporności zainfekowanych komórek na leczenie lekami przeciwwirusowymi.

Badanie z 1985 roku wykazało, że kwercetyna hamuje zaraźliwość i replikację wirusa opryszczki pospolitej typu 1, wirusa polio typu 1, wirusa paragrypy typu 3 i syncytialnego wirusa oddechowego.

W badaniu przeprowadzonym na zwierzętach, które zostało opublikowane w 2010 roku, wykazano, że kwercetyna hamuje wirusy grypy A i B. Ponadto dokonano dwóch innych ważnych odkryć:

  1. Wirusy nie były w stanie rozwinąć oporności na kwercetynę
  2. W przypadku jednoczesnego stosowania z lekami przeciwwirusowymi (amantadyna lub oseltamiwir) efekt został znacznie wzmocniony – zapobiegało to również rozwojowi lekooporności

W badaniu przeprowadzonym na zwierzętach, które zostało opublikowane w 2004 roku, badano wpływ kwercetyny na grypę wykorzystując szczep wirusa H3N2. Według autorów:

„U myszy, donosowe podanie wirusa grypy A/Udorn/317/72 (H3N2) spowodowało znaczący spadek stężenia katalazy w płucach, zmniejszenie poziomu glutationu i dysmutazy ponadtlenkowej… Efekty te zaobserwowano 5 dnia po wkropleniu wirusa.

Doustna suplementacja kwercetyną jednocześnie ze wkropleniem wirusa spowodowała znaczny wzrost stężenia katalazy w płucach, zmniejszenie glutationu i dysmutazy ponadtlenkowej…

Stwierdzono, że podczas infekcji wirusem grypy występuje „stres oksydacyjny”. Ponieważ kwercetyna przywróciła stężenia wielu przeciwutleniaczy, sugeruje się, że może ona być użyteczna jako lek w ochronie płuc przed szkodliwym działaniem wolnych rodników pochodzących z tlenu podczas infekcji wirusem grypy”.

W 2014 roku naukowcy zauważyli, że kwercetyna wydaje się „obiecującym lekiem na przeziębienie” spowodowane przez rinowirusa, dodając, że „wykazano, iż kwercetyna zmniejsza internalizację i replikację wirusa in vitro, miano wirusa, zapalenie płuc i hiper-responsywność in vivo”.

Zmniejszając uszkodzenia oksydacyjne, kwercetyna zmniejsza również ryzyko wtórnych infekcji bakteryjnych, które w rzeczywistości są główną przyczyną zgonów związanych z grypą. Co ważne, kwercetyna zwiększa biogenezę mitochondriów w mięśniach szkieletowych, co sugeruje, że część jej działania przeciwwirusowego wynika ze zwiększonej mitochondrialnej sygnalizacji przeciwwirusowej. Według autorów badania:

„…badania in vitro wykazały, że kwercetyna działa jak silny środek przeciwwirusowy, hamując replikację kilku wirusów układu oddechowego, w tym wirusa grypy, wirusa paragrypy, syncytialnego wirusa oddechowego, adenowirusa i rinowirusa. Chociaż mechanizmy przeciwwirusowe kwercetyny nie są dobrze poznane, zaproponowano szereg możliwości, które podsumowano na rysunku 1”.

Źródło: Journal of Infectious Diseases and Preventive Medicine May 24, 2014; 2: 111

Badanie opublikowane w 2015 roku wykazało, że kwercetyna hamuje replikację wirusa zapalenia wątroby typu B w ludzkich komórkach wątroby, chroniąc komórki przed infekcją i ograniczając rozprzestrzenianie się infekcji w już zainfekowanych próbkach. Co więcej, w połączeniu z lekami przeciwwirusowymi (lamiwudyna, entekawir lub adefowir) działanie przeciwwirusowe zostało znacznie zwiększone.

Według autorów badania: „Wyniki wskazują, że kwercetyna hamuje wydzielanie antygenu HBV [wirus zapalenia wątroby typu B] i replikację genomu w ludzkich liniach komórek wątrobiaka, co sugeruje, że kwercetyna może być potencjalnie skutecznym środkiem przeciw HBV”. Inne badania pokazują, że kwercetyna może hamować również zapalenie wątroby typu C.

Badanie przeprowadzone na zwierzętach z 2016 roku wykazało, że kwercetyna hamuje mysiego wirusa zapalenia wątroby i wirusa dengi.

W innym badaniu, opublikowanym w 2016 roku, stwierdzono, że kwercetyna zapewnia ochronę przed wirusem grypy A H1N1 poprzez modulowanie ekspresji białka. Mówiąc dokładniej, regulacja białek szoku cieplnego, fibronektyny 1 i prohibityny odegrała kluczową rolę w zmniejszeniu replikacji wirusa.

W trzecim badaniu opublikowanym w 2016 roku wykazano, że kwercetyna hamuje szerokie spektrum szczepów grypy, w tym H1N1, H3N2 i H5N1. Według autorów badania: „To badanie wskazuje, że hamujące działanie kwercetyny we wczesnym stadium zakażenia grypą stanowi przyszłą opcję terapeutyczną do opracowania skutecznych, bezpiecznych i niedrogich naturalnych produktów w celu leczenia i profilaktyki infekcji [wirusami grypy A]”.

Kwercetyna to znacznie bezpieczniejsza alternatywa dla leków przeciwwirusowych

Biorąc pod uwagę silne działanie przeciwwirusowe kwercetyny, rozsądnie byłoby najpierw ją zastosować, zanim zacznie się przyjmować leki przeciwwirusowe, takie jak Tamiflu. Wykazano, że Tamiflu nie tylko skraca czas trwania objawów grypy o mniej niż 17 godzin, ale także nie zmniejsza przenoszenia wirusa i ryzyka powikłań grypy, takich jak zapalenie płuc.

Naukowcy ostrzegają również, że ryzyko działań niepożądanych Tamiflu znacznie przewyższa korzyści. Ryzyko to obejmuje drgawki, infekcje mózgu, psychozy i inne problemy neuropsychiatryczne, w tym wahania nastroju, myśli samobójcze, halucynacje słuchowe, pogorszenie pamięci i bezsenność.

Lek jest szczególnie ryzykowny dla dzieci, a ponad połowa wszystkich dzieci przyjmujących Tamiflu cierpi z powodu działań niepożądanych. Biorąc pod uwagę ryzyko i ograniczoną skuteczność, kwercetyna wydaje się znacznie bezpieczniejszą i bardziej skuteczną alternatywą. Badania wielokrotnie wykazały, że kwercetyna jest nietoksyczna i nie powoduje działań niepożądanych.